در جامعه ما از دیر باز برخی اشخاص بوده و هستند که بنابر شرایط و موقعیتی که داشته یا دارند هیچگاه پاسخگو نبوده اند، هیچگاه شرایطی هم پیش نمیآمده که مجبور به پاسخگویی باشند . اتفاقا این عده برخلاف تصور اولیه بطور عمده از افرادی نبوده و نیستند که یک موقعیت و مقام اجرایی یا مسولیتی در حوزه ای دارند ، این افراد بالاخره با ارباب رجوع روبر میشوند و با نوعی نظر موافق یا مخالف آنها را میشنوند یامستقیما می بینند ، اما برای مثال بسیاری سخنوران که تا به حال در محفلی سخنرانی میکردند ، سخن میگفتند ، روایتی ، حدیثی نقل میکردند ، در ست یا غلط نه جایی ثبت و ضبط میشد نه فردی اجازه داشت ، اجازه میافت یا بخود اجازه میداد که نسبت به نقل غیر معتبری که یک روحانی ، مداح یا سخنرانی دیگر بیان میکرد واکنش نشان دهد ، در بهترین شرایط امکان داشت فرد مستمع و مخاطب در صورتیکه انگیزه خیلی جدی برای پیگیری مطلب داشت ، بهصورت خصوصی نظرش را با سخنران در میان بگذارد ، یا نماینده ای طی نطقی در مجلس مدعی موضوعی می شد که از تریبون مجلس در سطحی محدود منعکس میشد و شاید مورد توجه تعداد معدودی هم قرار میگرفت ولی به سرعت با امدن مطلب نو و خبر جدید گزارش قبلی فراموش می شد ، ولی اینک به مدد وجود فضای مجازی، شبکه های اجتماعی و امکانات فضای مجازی هیچ سخن و ادعایی به ویژه ابراز شدده توسط افراد معروف ، مشهور یا مسول سطح بالا ، رها نمیشود سیار، نقد و بررسی میشود ، حقیقت یابی میشوند ، صحت و سقم آنها بررسی میشود ، در میان میلیون ها مخاطب مطرح میشود و بر خلاف گذشته صاحب سخن و نظر که از او نقل شده خود را مجبور به پاسخگویی ، اصلاح نظر و حتی گاه اقرار به اشتباه میشود، امری که بسیار مبارک است و میتواند برای آینده جامعه ما سازنده باشد .
فضای مجازی در مواردی میتواند مخرب باشد و اندیشه نادرست یا ادعای غلطی هم نشر و توسعه دهد اما اینکه همه خود را پاسخگو در برابر خیل مخاطبان و حساسیت خیل مراقبان هوشمند بدانند ، گاهی رفتار ها اصلاح ، بیان ها کامل ، روش ها تصحیح و حتی نسبت به اشتباهات اقرار و برخی ادعاها ابطال میشود . در مجموع خیر و برکت و سازندگی این امکانات بارها بیشتر از محدودیت ها و مخاطرات آنهاست .
محرم بویژه ایام تاسوعا و عاشورا ، روضه خوانی ها ، عزاداری ها و گردهمایی های حسینی با هر نام و عنوانی همواره با پذیرایی های مختلف ، توزیع غذای نذری، صف بستن مردم برای گرفتن غذای امام حسینی از بابت نیت خیر بانی و انگیزه خیرات و یاد سیداشهدا و یاران و همراهان شهیدش همراه بوده است ، این سنت حسنه طی ده ها سال و در برخی از خانواده ها ، نسل اندر نسل ، طی صدها سال ، هیچگاه جایگزینی برای خود نیافته بود . هر کس هرنوع نذر و یادخیر دیگری داشت در کنار این خیر مستمر انجام میداد ، ولی امسال حضور ویروس کوید ۱۹ و اپیدمی کرونا در جامعه ، شکل اعانات و خیرات و نذورات را نیز تحت تاثیر خود قرار داد و در سطحی وسیع در آن تغییر ایجاد کرد ، بایک برداشت حدودی و غیر دقیق میشود حدس زد که در محرم سال جاری شاید یک دهم از مراسم های خرج دادن و نذری پخش کردن به شیوه سابق تداوم یافت در عوض بنابر شرایط جدید جامعه ، مردم بطور خود جوش تلاش کردند تا اقداماتی موثرتر و ماندگارتر را بنام نذر یا هدیه در راه آمام حسین ( ع ) جایگزین کنند . هزینه ها واقداماتی که اِثار اجتماعی عمیق تری داشت .
خرید و توزیع هزاران قلم بهداشتی در سطح وسیع ، تهیه هزاران بسته معیشتی و توزیع آن ها در مناطق و محل های فقیر نشین از آن جمله است . اطلاع دارم که در برخی از استان ها همانند یزد که در سال های گذشته هیات های متعدد عزاداری بویژه سینه زنی آنها معروف و مورد توجه بود ، اعضای هر هیاتی با جمع آوری کمک اقدام به آزادی چند نفر از زندان کرده اند یا وسایل نسبتا گران قیمت مثل ونتیلاتور و دیگر اقلام مورد نیاز تهیه کرده و به بیمارستان های اهدا کرده اند.همچنین هرهیات چند هزار بسته معیشتی برای افراد افراد نیازمند فراهم و توزیع کردند .
با درس و تجربه محرم امسال چه خوب است که علاوه بر نذرهایی چون تهیه غذا در سطح وسیع که طبعا چون در راه و بنام امام حسین ( ع ) است ،مثبت ، سازنده و پر خیر و برکت است ، تلاش های وسیع تر و کمک های بزرگتر ، مانند تجهیز کردن مراکز بهداشتی و درمانی یا آزادی زندانیانی که خانواده هایشان چشم به راه آزادی آنان هستند باقیات و صالحاتی مستمر برای خود فراهم نماییم . به برکت حرمت شهدای مظلوم کربلا ، انشاالله
قدیم که میگم منظور ۱۰۰ سال پیش یا بیشتر از آن نیست .منظور ۴۰ یا ۵۰ سال پیشه که ان هم زمان زیادی است ، اما هنوز جمعیت زیادی از روضه رفته ها وشاهدان آن زمان در جامعه حضور دارند ، این خاطرات برای نسل فعلی خیلی قدیمی حساب میشه ، چون از نزدیک شرایط آنزمان را ندیده و لمس نکرده اند، در نتیجه خیلی وقت ها تصویر کاملی از آن دوران ندارند .
ان وقت ها چند جور روضه خوانی در محله های شهر بر پا بود ، روضه خوانی های رسمی و معروف در مساجد و حسینیه ها با اعلام و تبلیغ و حضور اقشار مختلف ، روضه خوانی های محلی که با قصد و نیت یک واقف یا وصیت اجدادی یک خانواده بصورت ثابت در سال در منزل یا حسینیه یا محلی مشخص حتی جایی مثل گاراژ برگزار میشد ، برگزاری این مجالس بعضا قدمت چندین نسل را داشتند، کسی نذر و نیت کرده بود که دهه اول محرم ، ایام اربعین یا روزهای دهه آخر صفر یا مقطع دیگری در منزلش روضه ابا عبدالله الحسین ( ع )برگزار شود و این نذر گاهی بصورت وصیت مکتوب یا توصیه و سفارش شفاهی به فرزندان منتقل شده بود ،در این نوع برگزاری مراسم ،روضه گرچه عمومی است ولی بیشتر دوستان وآشنایان بانی مجلس ، فامیل و افرادی از محدوده محله یا آشنایان قدیمی شرکت میکردند ، تعدادی از این خانواده های بانی و منازل محل برگزاری را در شهرمان یزد دیده بودم و هنوز هم در مواردی این رسم برقرار است و این مراسم برگزار میشود، بعضی بدلیل قدمت زیاد در سطح شهر معروف هستند و همه میدانند که هر ساله ایام محرم مثلا بعد از اذان صبح ، این مجلس دایر است ، ابتدا نماز صبح به جماعت برگزار میشود ، سپس زیارت عاشورا قرایت میشود و بعد سخنرانی و روضه کوتاه و در پایان ، پذیرایی از حاضرین و صرف صبحانه ودعای ختم مجلس ، طول زمان برگزاری این مجالس به نحوی است که با پایان یافتن آن در روزهای غیر تعطیل شرکت کننده میتواند اول وقت کار اداری یا آزاد خود را شروع کند ، البته تعدادی از این نوع روضه ها و مجالس در شب ها و پس از اذان و با اقامه نماز مغرب شروع میشود ،
نوع دیگر از مجالس روضه که در گذشته بیشتر رونق داشته و امروزه خیلی کمتر شده است ، هفته خوانی بود که معمولا متوقف در ایام خاص نبود ، طی هفته و در طول سال یا ماه های مختلف برگزار می شد ، هفته خوانی با شرکت یک روحانی یا سخنران در منزل و حضور افراد خانواده و جمع محدودی از اطرافیان بود، معولا پذیرایی مختصر و ساده ای نیز صورت میگرفت ، گاهی هفته خوانی مختص خانم ها بودکه تنها خانم های فامیل و آشنا جمع می شدند. در حال حاضر نیز هفته خوانی در برخی از مناطق نه به اندازه قدیم ، ولی موردی و محدودتر برگزار میشود .
طبعا تغییر سبک زندگی مردم در جامعه ، افزایش آپارتمان نشینی ، کم شدن خانه های حیاط دار و مستقل که برگزاری هر نوع مجلس و محفلی را آسان و دلچسب میکرد چون باعث مزاحمت و آزار دیگران نمی شد ، توسعه ،تعدد و تنوع شبکه های رادیو تلویزیونی ، دسترسی به محتواهای فضای مجازی بویژه سخنرانی ها و عزاداری ها ، برخوردار نبودن بسیاری از مردم از خانه های بزرگ برای برگزاری مجالس بزرگ، سنت برگزاری روضه بعنوان یک سنت مذهبی ، اجتماعی را در اشکال مختلف دچار تغییر کرده است .در کنار شیوه های گذشته ، عده ای با اندک امکانات و بهره گیری از فضای مجازی محتوای ارزشی و مذهبی مناسب تازه تولید شده همچنین بخش هایی از عزاداریها ، سخنرانی ها ، مداحی ها ی مجالس گذشته را به خوبی در اختیار جمع کثیری از مردم قرار میدهند .امسال به دلیل شرایط خاص کرونایی ، تعدادی از مردم نیز به برگزاری روضه امام حسین با تعداد اندکی مستمع به جهت رغایت موازین و پروتکل های بهداشتی اقدام کردند ، در محرم سال جاری ( ۱۴۴۲ ه ق) رسانه ها و امکانات فضای مجازی سهم مهم و نقش تاثیر گزاری در برگزاری مراسم های محرم بر عهده گرفتند .