بدون تردید منتشر شدن ویروس کوید ۱۹ و جهانی شدن بیماری کرونا یکی از بزرگترین ضربه های اقتصادی و در عین حال تهدیدات جان انسان ها را در یک قرن اخیردر پی داشته است ، اما در بطن این تبعات منفی و ناامنی پیامدهایی بعضا مثبت یا تغییر سیاست ها نیز دیده میشود .
تبعات انتشار بیماری کرونا تا بحال کاملا جهانی بوده ، گرچه در ابتدا برخی کشورها خود را مصون از ورود ویروس کرونا میدانستند ، اما پس از اندک زمانی آن کشورها نیز درگیر این اپیدمی شدند و بعضی از آنها در شرایط بدتری از سایرین قرار گرفتند . بنابر این اینک جهان با یک بیماری فراگیر و ویروس منتشر شده در همه جغرافیای زمین مواجه است .
کشور ما از اولین کشورهایی بود که بعد از چین بعنوان کشور آغازگر این اپیدمی وارد مرحله گشترش ویروس کرونا شد . با نگاه به اخبار ، توضیحات مسولان و پیامدهایی که از ابتدا دیده شد، میتوان نتیجه گرفت که ورود این ویروس حداقل ۱۵ روز دیر تشخیص داده شد و بعد از تشخیص چند روزی به دلیل بی خبری از ابعاد و تبعات ان شاید برای چند روز جدی گرفته نشد . اما از روزهای آغازین اسفند سال ۱۳۹۸ بیماری مورد توجه جدی قرار گرفت . اعلام هشدارهای پی در پی مسولان و انعکاس اخبارفوتی ها و بیماران بستری شده در بخش های مراقبت ویژه بیمارستان ها ، مردم را بخوبی متوجه اهمیت و حساسیت موضوع ساخت، تعداد آزمایشگاه های تشخیص دهنده افزایش یافت ، بیمارستان ها و مراکز بهداشتی مشخصی در سراسر کشور به بیماران اختصاص یافت ، تعدادی از مراکز و امکانات نظامی و انتظامی و سایر نهادها به توان پزشکی و بهداشتی کشور افزوده شدند .
اما همانگونه که گفته شد ، فراگیری ویروس کرونا در جهان پیامدهای بسیاری اعم از مثبت یا منفی در زمینه های اقتصادی ، اجتماعی ، سیاسی برای کشورهای مختلف داشت .
ا-- از مهمترین تبعات منفی بیماری کرونا لطمه شدید به اقتصادجهانی بطورکلی و اقتصاد یکایک کشورها بود ،توقف بسیاری از فعالیت ها ، از حرکت باز ایستادن بسیاری از کارخانجات و کارگاه های تولیدی ، پایین آمدن رشد اقتصادی و بیکار شدن میلیون ها انسان در سراسر جهان بود و پیآمد آن گشترش فقر و افزایش فاصله طبقاتی در جهان
۲ - در کشورمان در اثر شیوع ویروس کرونا و قرنظینه شدن مردم و تعطیلی اکثر مراکزفعالیت های جمعی ، توقف ساخت و ساز ها و بسیاری از فعالیت های بخض خصوصی بویژه مشاغل مرتبط با ساختمان سازی بسیاری از کارگران و شاغلان این مشاغل دچار لطمه شدید اقتصادی و معیشتی شدند ، ناگفته پیداست که علیرغم تلاش های دولت و برخی نهادهای حاکمیتی و نهادهای مردمی برای کمک به اقشار آسیب پذیر ، در مقایسه با بسیاری از کشورهای توسعه یافته ، حاکمیت نتوانست جز اندکی از فشار اقتصادی بر این قشر را جبران کند و در اثر شیوع بیماری و وقفه ایجاد شده در فعالیت اقشار ذیربط ، سفره این قشر از مردم باز هم کوچکتر از پیش شد ، البته معدودی از حرفه ها و مشاغل نیز طی شرایط بهتری یافتند، مثل کارگاه ها و کارخانجات تولید محلول های بهداشتی ، تولید ماسک ، دستکش ، لباس های مخصوص پزشکان و پرستاران ، تولیدات ظرف های یکبار مصرف ، تولیدات کیسه های پلاستیکی و . .
۳-- در نتیجه قرنطینه عمومی و گسترده در اکثر کشورهای جهان و همچنین باز ایستادن چرخ کارخانجات و کاهش شدید مصرف بنزین و نفت و انواع سوخت های فسیلی برای اولین بار پس از سالیان دراز عادت مصرف شدید سوخت های فسیلی و تولید گازهای مضر کربن ، دی اکسید کربن ، متان و سایر گازهای گلخانه ای کاهش چشمگیری داشت .در نتیجه برای اولین بار در طول دهه ها بلکه بعد از آغاز انقلاب صنعتی در اروپا و توسعه روز افزون صنعت حادثه ای باعث کم شدن شتاب یا حتی در بسیاری از موارد توقف استفاده از سوخت های فسیلی شد و به تعبیر متخصصین وقفه ای در دگرش های محیطی و تخریب محیط زیست ایجاد شد.
۴--ترجیح منافع ملی بر منافع منطقه ای ، بین المللی در صحنه های سیاست خارجی و روابط بین المللی آشکارا و به دفعات خود را نشان داد ،مصادره اقلام پزشکی ، بهداشتی ارسالی از کشوری به مقصد کشور دیگر در بین راه و بناچار اولویت دادن حکومت ها به جوامع خود برای رفع مشکلات آنی ، همچنین مشخص شدن ناتوانی قدرت های بزرگ و مدعی در تامین حوایج اولیه در چنین موارد غافل کننده ای
۵ - در برخی بررسی ها و نوشته های تحلیلی در سطح بین الملل ، برخی به این نتیجه رسیده اند که رهبران زن در سیاست بهتر از مردان سیاستمدار عمل میکنند .آنها با مقایسه عملکرد کشورهایی که توسط زنان اداره میشود با سایر کشورها در جریان مقابله و مهار بیماری کرونا به این نتیجه رسیده اند که آلمان به رهبری خانم مرکل نسبت به سایر اروپایی ها ، یا تایوان با ریاست جمهوری خانم تسای اینگ - ون ، سنگاپور به ریاست جمهوری خانم حلیمه یعقوب و یا نیوزلند به رهبری خانم جاسیندا آردرن نخست وزیر نسبت به بقیه کشورها موفق تر عمل کرده اند .foreignpolicy.com/2020/05/26/coronaviros-pandamic.silve-liningsclimmate-change
البته این ارزیابی مربوط به دو الی سه ماهه ابتدای شیوع بیماری کرونا در مناطق مختلف جهان است ،برای ارزیابی جامع زود است . ولی میتوان برای مرحله اولی شیوع بیماری این برداشت را تا حدی درست دانست .
۶- توجه به بهداشت جمعی و بهداشت فردی در سرتاسر جهان بسیار افزایش یافت . میتوان امیدوار بود که پس رفع بیماری کرونا در جهان توجه به بهداشت در سرتاسر جهان اعم از کشورهای برخوردار یا کمتر توسعه یافته ،فرهنگ بهداشت مردم ارتقا، یافته باشد.
۷ - در مقابل لطمه شدیدی که به بسیاری از مشاغل جاری و سنتی وارد شد ، برخی مشاغل مثل فروش آنلاین ، آموزش های مجازی ، تولید اقلام پزشکی و بهداشتی ، لباس های ویژه پزشکی و جراحی ( شان ، گان و . . ) . . . بسیاری از تولیدات دانش بنیان فعال شد و در زندگی جاری مردم به مرور جایگاهی جدی یافتند .
۸ -- در مسایل و معادلات جاری داخل کشور به دلیل توجه همه جانبه و متمرکز همه قوا ، نهادها و سازمانهای دولتی و حکومتی به آماده سازی جامعه ، مقابله با بیماری کرونا فشار سیاسی و انتقادات تند علیه دولت برای مدتی کاهش یافت در عوض فشار همه جانبه اقتصادی بدلیل بیماری فراگیر کرونا ، علاوه بر تحریم های سخت آمریکا و همراهی متحدین آن در این جریان افزونتر از گذشته شد .
۹ - توسعه اجباری دورکاری ، بهره گیری وسیع از فضای مجازی برای انجام کارهایی که انجام آنها بدون حضور افراد ممکن است، توسعه دولت الکترونیک در دوره شیوع ویروس کرونا در جوامع چنان شد که در ادامه تاثیر جدی بر عادات رفتاری و چگونگی انجام کارهای مردم خواهد داشت ، بعبارتی اجبار پیش آمده باعث جهش توسعه در تجارت ، پزشکی ، آموزش و . . از راه دور شد ، این روند می تواند بر کاهش تردد ها ، جلوگیری از ازدحام ادارات ،هزینه های سفر یا بوروکراسی و . . تاثیر جدی بگذارد .
۱۰ - سست شدن بنیان نهادهای بین المللی و کم اعتمادی کشورها به این نهادها به دلیل ضعف عملکرد و ناتوانی نهادهای مذکور در جریان اپیدمی بیماری کرونا ،
دولت آمریکا پس از انتقادات متعدد از سازمان بهداشت جهانی ( W-H-O ) اعلام کرد از آن خارج میشود ، ایتالیا ر برخی از کشورهای دیگر اروپا از عملکرد ضعیف اتحادیه اروپا (Europaen Union )در مقابله با شیوع ویروس کرونا و همکاری بین اروپایی انتقاد کردند .
۱۱ - در داخل کشور گرچه در ابتدای ورود ویروس کوید ۱۹ انتقاد ها نسبت به آماده نبودن دولت و نهادهای بهداشتی شروع شد ، اما با فراگیری این ویروس در سرتاسر جهان ، نوع مقابله کشورها با موضوع ، میزان مرگ و میرهای ناشی از بیماری کرونا ، وضعیت شرایط جوامع دیگر در جریان این اپیدمی . . ، فضای عمومی جامعه و نگاه محققین و منتقدین تا حد زیادی نسبت به آنچه که میگذشت تعدیل شد و بسیاری به مجموعه پزشکی ، بهداشتی ، کادر درمانی و تلاش های دولت ، ستادمرکزی مقابله با کرونا نمره قابل قبولی دادند .
۱۲- بسیاری توصیه ها و تاکیدات رفتاری برای رعایت بهداشت فردی و جمعی بین مردم توسط مردم جدی گرفته و مراعات شد و امیدمیرود که به مرور به یک فرهنگ تبدیل شود . این موضوع و تردد کمتر خود روها طبق گفته مسولان باعث کاهش شدید حضور بیماران غیر کرونایی در بیمارستان ها شد .
۱۳ - تشکیل ستاد فرماندهی مقابله با کرونا به دستور و حمایت رهبری و ریاست رییس جمهور، تمرکز و پشتیبانی مجموعه دولت ، همه نهادها، ستادها و مراکز قوای نظامی ، انتظامی، سپاه ، بسیج ، نیروهای پشتیبان ، حرکت های نهادهای مردمی ، پشتیبانی های محلی در برخی از مساجد و حرکت های جهادی و تحرک نهادهای مردم نهاد . . . همه و همه عزم جدی و حرکت فراگیر و کم نظیری را در کشور به نمایش گذاشت که میتوان گفت پس از دوران جنگ تحمیلی عراق با ایران بی نظیر بود .
۱۴- در بعد رسانه ای میتوان ابراز داشت که طی ماه های اسفند ، ۹۸ و فروردین و اردیبهشت ۱۳۹۹ خبرهای مرتبط با اپیدمی ، کرونا ، چگونگی مقابله کشورهای مختلف با این پدیده جهانگیر ، میزان انتشار ویروس ، آمار مرگ و میر ناشی از این بیماری، پر حجم ترین و پرتعدادترین خبرهای را به خود اختصاص داد . در ایران نیز صدا و سیما ،سایت های خبری ، نشریات و اشکال مختلف فضای مجازی بطور گسترده به این موضوع پرداختند . البته به دلیل گسترده بودن حوزه فعالیت ، جغرافیای زیر پوشش و امکانات وسیع و فعالیت شبانه روزی شبکه های مختلف رادیو ، تلویزیونی ، سهم صدا و سیما طی ماه های گذشته در آموزش عمومی مردم ، اطلاع رسانی به موقع و پخش اخبار اتفاقات ، اقدامات و تحولات مرتبط از سایر رسانه ها بیشتر بود، رادیو تلویزیون علاوه بر این توانست بخشی از ظرفیت خود را در اختیار آموزش و پرورش کشور قرار دهد تا با توجه به تعطیلی مدارس و نهادهای مختلف آموزشی قسمتی از آموزش های رسمی مدارس از اینطریق صورت گیرد .
در روزهایی که فرصتی برایم فراهم شدتا مروری داشته باشم بر آثار تعدادی از نویسندگان معاصر داخلی و خارجی ، بویژه نویسندگان رمان و صاحب کتاب ها و داستان های بسیار معروف ، در این ملاحظه و بازبینی متوجه شدم در کنار تعدادی از نویسندگان معروف و خوش قریحه در امر نویسندگی که طی عمر بلند خود زمانی طولانی صرف ممارست در این حوزه کرده اند و به مرورآثار قوی تر و پخته تری را به مخاطب عرضه داشته اند ، تعداد قابل توجهی از نویسندگان هم هستند که در جوانی یا سالهای ابتدایی ورود به میانسالی، عمرشان به پایان رسیده است و البته به دلیل ذوق و توانایی شخصی به اندازه دسته اول نزد مخاطبان معتبر و معروف شده اند.
از نویسنده های داخلی می توان از جلال آل احمد نام برد .آل احمد در سال ۱۳۰۳ متولد و در سال ۱۳۴۸ با ۴۵سال سن درگذشت ، جلال در زمان فوت نویسنده ای معروف بود. صادق هدایت در سال ۱۲۸۱ متولد و سال ۱۳۳۰ در ۴۸ سالگی فوت ( خودکشی ) کرد.او نیزدر زمانی که در گذشت، نویسنده معروفی بود و تالیفات متعددی ارایه کرده بودو بعداز فوت با انتشار همه آثارش معروفتر شد ،
یکی از شخصیت های معروف ادبیات روسی میخاییل یوریویچ لرمانتف ( ۱۸۴۱ -۱۸۱۴ م ) است . لرمانتف بعد از الکساندر پوشکین معروفترین شاعر ، نویسنده و رمان نویس روسی عصر خود است ، رمان های قهرمان عصرما، فاتالیست و دیوان شعر از آثار مهم اوست . لرمانتف در زمان فوت ( در اثر جراحت ناشی از دویل ) تنها ۲۷ سال داشت . برخی آثار میخاییل لرمانتف به فارسی ترجمه شده است .
آنتوان چخوف نویسنده معروف روسی در ۴۴ سالگی و بر اثر خونریزی مغزی درگذشت ( ۱۸۶۰ تا ۱۹۰۴)، از او در زمان حیاتش داستان های متعددی منتشر شده بود. ترجمه بیش از ده جلد ازآثار چخوف مانند تمشک ، موزیک ها ، دو حکایت و . . .در بازار کتاب قابل دسترسی است ،
الکساندر پوشکین ، شاعر و نویسنده معروف روسی( ۱۷۹۹ -۱۸۳۷م ) زمان فوت تنها ۳۸ سال داشت .آثار او همه از جمله آثار ارزشمند ادبیات روسیه است .دختر سروان ،سوارکار مفرغی ،منظومه فواره باغچه سرای ، رمان کولی ها ، تاریخ شورش بوکاچف و بی بی پیک از آثار معروف هستند .
رضا امیرخانی از نویسندگان جوان و مطرح پس از انقلاب اسلامی ( متولد ۱۳۵۲) در سن۲۲ سالگی (۱۳۷۴) اولین کتاب خود را با نام آرمیا به رشته تحریر درآورد و چهارسال بعد کتاب ؛ من او ؛ یکی از معروفترین رمان های خود را منتشر کرد، شاعره های مشهور معاصرکشورمان خانم فروغ فرخزاد زمانی که درگذشت (۱۳۴۵ )۳۲ ساله و خانم پروین اعتصامی (۱۳۲۰ ) ۳۵ ساله بودند
دکتر علی شریعتی با اینکه در تقسیم بندی مشابه نویسندگان مذکور قرار نمیگیرد ولی به لحاظ نویسنده و محقق بودن و عمر کوتاهش ، به نویسندگان یاد شده شباهت دارد ، البته بیشتر کتابهای دکتر شریعتی ، کتاب هایی هستند که بعد از درگذشتش ( بنابر یک روایت شهادت ناشی از مسمومیت توسط ساواک ) از پیاده کردن نوارها و محتوای سخنرانی های او تنظیم و ارایه شد ، دکتر شریعتی زمان فوت ۴۴ سال داشت .(۱۳۱۲ --۱۳۵۶ )
قرار دادن برخی رویه ها و تبدیل شدن آن ها به یک رسم اجتماعی در برخی جوامع توانسته است که اثر بخشی مفید اجتماعی داشته باشد . در بسیاری از کشورها از طریق رسانه ها برای چنین آفرینش هایی یا پرورش برخی سوژه های جالب تلاش میشود .کشور بریتانیا یکی از کشورهایی است که طی سالیان دراز بر این رویه ها سرمایه گذاری کرده است . در مواردی نیز با حفظ سنتها و آداب گذشتگان بنوعی پیام ثبات ، تلاش برای حفظ ارزش های فرهنگی و اجتماعی و حفظ هویت ملی خود را در انظار جهانیان به نمایش گذارده است .استفاده از ابزارهای رسانه ای جدید و در سالهای اخیر بهره گیری از فضای مجازی توانسته است علاوه برشهروندان انگلیسی توجه مردمان سایر کشورها را نیز به خود جذب کند .
در زمان تشییع جنازه و خاکسپاری شاهدخت ( پرنسس )دایانا همسر چارلز و عروس ملکه الیزابت دوم در شهر لندن، علاوه بر همه رسانه های داخلی بریتانیا صد ها شبکه تلویزیونی خارجی این مراسم را بطور زنده پوشش تصویری و رادیویی دادند و به این ترتیب در زمان خود ( سال ۱۹۹۷ م ) رکوردی برای تماشگری یک مراسم بطور زنده رقم خورد ، در اینجا به زندگی و شخصیت پرنسس دایانا نمی پردازیم چه او در زمان حیات خود نیز شخصیتی مورد توجه رسانه ها بود . اما بین المللی کردن یک چهره علاوه بر نیاز به برخی زمینه های شخصی ، احتیاج به پردازش خوب تبلیغی و رسانه ای نیز دارد .، در انزمان یکی از مدیران تابعه وزارت نفت کشورمان از دریافت چند هزار پوند بابت اجازه استقرار دوربین های یک شبکه تلویزیونی بر روی پشت بام ساختمان معروف به ساختمان کالا سخن میگفت موقعیت این ساختمان بنحوی بود که دوربین مستقر امکان تصویربرداری از بخش انهایی یا بعبارتی اصلی مراسم در فضای منتهی به کلیسای معروف وست منیستر ، محل استقرار مقامات و برگزاری مراسم را داشت .
البته قضایایی که باعث معروفیت دایانا شده بود ، اختلافات درون دربار سلطنتی ، چهره و فعالیت های شخص دایانا و صد البته تبلیغات سنگین رسانه های انگلیسی باعث آفرینش چهره ای رسانه ای ، مردمی شد که هزاران اثر مکتوب ، کتاب ، عکس ، فیلم و داستان بعد از مرگ او تولید و نشر و توزیع شد ، در به ثمر رساندن این قبیل طراحی های فرهنگی تبلیغی انگلیسی ها تبحر بالایی دارند.
یکی از اقدامات نه چندان پیچیده و با هزینه اما موثر در کشور بریتا نیا ،فرستادن پیام تبریک ملکه برای صدمین سال تولد کسانی است که به این سن میرسند . این رویه ای است که ده ها سال است دنبال میشود . بر اساس اعلام اداره آمار مشخصات فردی که وارد صدمین سالروز تولد خود میشود به دفتر ملکه اعلام میشود و دفتر ملکه تلگرامی مبنی بر شادباش و تبریک شخص ملکه را به آن شهروند اعلام میکند ، طبعا در سالروز تولد آن فرد سالمند که جمعی از فرزندان و نواده های او حضور دارند بخش مهم مراسم دیدن و خواندن تلگرام واصله از ملکه برای ایشان است . قابل تصور است که این حرکت چه شوق و ذوقی برای فرد سالمند و اطرافیانش دارد و بر محبوبیت ملکه نیز میافزاید .
در روزهای قرنطینه ناشی از کرونا ، پیرمردی بنام تام مور ی ا کهنه سربازان انگلیسی دوران جنگ جهانی دوم که در آستانه صدمین سال تولدش بود ، یک هفته مانده به سالروز تولد با فامیل خود قرار گذاشت که تا روز تولدش (باکمک واکر چرخدار ) در حیاط منزل خود صد دور پیاده طی کند و از این طریق خویشاوندان و اطرافیان مبلغ هزار پوند جمع آوری و برای مداوای بیماران به بخش بهداشت کشورش اهدا کند ، اطرافیانش صحنه های پیاده روی اورا بصورت زنده از طریق فضای جازی به اشتراک گذاشتند ، تام موری هر روز با لباس نظامی مزین به مدال های آویخته از افتخارات دوران جنگ و تشویقی های سالهای بعد از آن قدم زد ، عده بسیار زیادی از مردم همزمان ان لحظات را دیدند ،با استقبال فراوان ، شبکه های تلویزیونی و دیگر رسانه ها نیز این موضوع جالب و پرطرفدار را مورد توجه قرار دادند ، به مرور تا روز تولدش ۳۰ آوریل ،بیش از سی ۳۰ میلیون کمک های مردمی از مردم اهدا و جمع آوری شد بیش از ۱۲۵ هزار کارت تبریک برایش فرستادند ، یکی از خوانندگان برایش ترانه ای خواند که جمله اول شعر آنرا سرهنگ تام دکلمه کرده بود ،در روز تولدش ارتش یک درجه هم به او داد و شد کلنل یا سرهنگ افتخاری ، نیروی هوایی انگلیس دو فروند جنگنده قدیمی بر فراز خانه اش به پرواز درآوردو سرهنگ با دیدن جنگنده ها گفت یک زمانی این ها را میدیدم که بمب میانداختند ولی حالا برای صلح پرواز میکنند. رسانه های انگلیسی هرکدام به اقدام او پرداختند . شبکه خبری یورونیوز اروپا چند خبر از او در اروپا و جهان منتشر کرد و در خبری نوشت : تنها کهنه سربازی که در یکصدمین سالگرد تولدش سرهنگ شد .۰( اول ماه می سال ۲۰۲۰ میلادی )
وبه این ترتیب در یک حرکت تبلیغی ، فرهنگی ، رسانه ای یک چهره ملی ، سمبل مقاومت ، رزم و خیرخواه انگلیسی آفریده شد ، چهره ای که برای بسیاری از افرادسه نسل حاضر از هموطنانش تاثیر گذار و برای کسانی که مخاطب داستان او بودند جالب و دیدنی بود . .