بارها دیده و خوانده ایم که در سال های اخیر بسیاری از کارگردانان و کارشناسان سینما و تلویزیون از کم و نادر بودن قصه های بکر و ناب برای تولید فیلم ها و سریال های مهیج ، موثر و متنوع سخن گفته اند ، در صحنه عمل و در اکران و نمایش فیلم یا سریال های تلویزیونی هم دیده میشود که تعداد قصه های مناسب و فیلم های اقتباس نشده یا کپی برداری نشده بسیار اندک هستند . با این مقدمه و با مرور بر وقایعی که طی اسفند ماه سال ۱۳۹۸ و فروردین ماه سال ۱۳۹۹ بر مردم ما ، اوضاع و احوال جامعه وکادر پزشکی ، بهداشتی کشور بویژه پرستاران گذشت شاهد یا شنونده صدها 'گزارش مستند و داستان واقعی ،به روز و حاوی لحظات ناب ایثارگری ، گذشت ، عشق و انسانی در سراسرکشور بوده ایم.
سرگذشت و قصه زندگی پزشکان و پرستارانی که خود در خانه بیمار نیازمند به پرستاری و درمان داشته اند ولی اولویت را به سایر هموطنان داده اند . پرستاری که ۳۵ روز فرزند خردسالش را ندیده ، پزشکی که طی ۴۵ روز فقط دو ساعت به منزل و خانواده خود سرکشی کرده است . داوطلبی که بدون چشمداشت لباس پرستاری پوشیده و در خدمت بیمارستان و بیماران قرار گرفته است . خانواده کم بضاعتی که بخشی از درآمد اندک خود را در راه کمک به همنوعان درگیر بیماری انفاق کرده اند ، بانوانی که همچون دوران دفاع مقدس در منازل ، مساجد و کارگاه ها به دوخت ودوز ماسک ،تهیه دستکش و لباس های مورد نیاز پرداخته اند ، جوانانی و نهادهایی کهدر حد امکان و توان خود به ضدعفونی کردن محله ها و ساختمان ها و وسایل مورد استفاده عموم مردم پرداختند .زوج هایی که پس ازمدتی منتظر رفتن به خانه بخت بودند و هرکدام درگیر خدمت وتلاش برای جامعه هستندو ضرورت جامعه را بر خواست خود ترجیح دادند .
بعد از این تجربیات گران سنگ و ذیقیمت انتظار مردم ما این است که نویسندگان ،سناریو نویسان ، کارگردانان و همه عوامل تهیه و نگارش کتاب ، تولید فیلم و نمایش از ذخایر فرهنگی و آفرینش های ارزشی و رفتارهای انسانی مردمان این مرز و بوم بهره بگیرند و آثار ی ماندگار به یادگار بگذارند ، تا هم آیندگان به کرامت انسانی ، اخلاق مداری و هم نوع دوستی گذشتگان خود افتخار کنند و هم از این ذخیره پر محتوی همراه با داستان های واقعی و پرکشش مملو از عشق ، محبت ، دلشوره ، ترس ، نگرانی ، امید ، حتی تلاش های فوق العاده علمی ، رفتارهای ایثارگرانه و حماسی ، همه و همه برای آفرینش های ممتاز هنری از قبیل فیلم ، تاتر ، سریال ، بهره بگیرند ، داستان هایی که نظیر آن ها را تنها میتوانیم در مقطع سالهای جنگ تحمیلی جستجو کنیم.
پس از طرح انتقادات گسترده از افول محتوای ارزشی و اخلاقی سریال پایتخت شش نسبت به سیرسالیان گذشته سریال ، مدیریت سیما در پایان پخش پانزده قسمت از آن ،برنامه ای نقدگونه با حضور کارگردان ، مشاور و ناظر محتوایی سریال ، مجری سابق برنامه هفت سیما و دو میهمان بعنوان کارشناس و منتقد برگزار کرد. این برنامه حدود سه ساعت در دو بخش ، پخش شد و شرکت کنندگان تلاش کردند انتقادات مطرح شده نسبت به مجموعه نمایشی مذکور را پاسخ دهند . در مورد برخی مطالب مطرح شده در این برنامه نکاتی قابل ذکر و یادآوری است .
-- اینکه در برنامه گفته میشود ، مجموعه به پایان نرسیده و باید چند قسمت یا قسمت های بعدی ساخته ، پخش و قضاوت شود ، اما سیما در این زمان به ضرورت بررسی و پاسخگویی رسیده ، در مجموع نشان از پذیرش انتقادات فروان در فضای عمومی جامعه و رسانه ای کشور و تلاش برای رفع و رجوع آن و اقدامی مثبت است .
--متاسفانه پاسخ به سوالات و انتقادات مطروحه غالبا قوی و اقناع کننده نبود ، اینکه در برابر طرح ایرادات بجای پاسخ دقیق مورد به مورد به ذکر برخی از دیالوگ ها مثبت دیگرپرداخته شودکافی و رافع ایرادات نیست .
-- باور کنیم که برای ارزیابی صرفا بر شمردن و ذکر آمار و میزان مخاطب بدون در نظر گرفتن سایر جوانب کافی نیست . موقعیت زمانی نمایش ، پخش سریال های رقیب اگر در زمان پخش وجود داشته است ،عامل مهم میزان رضایت مخاطبان ،میزان تحقق اهداف پیش بینی شده برنامه ریزان سیما بابت تولید و هزینه بالایی که برای آن صرف شده است .این نکات در مجموع می تواندجایگاه مجموعه نمایشی را مشخص کند. این موارد معمولا دراستانداردهای ارزیابی سیما نیز وجود دارند .
--شاید در زمان تماشای مجموعه نمایشی، از شوخی آن لحظه ، حتی ناسزایی که نثار شخصیتی از داستان میشود ، لبخندی بر لب برخی از تماشاگران بنشیند ، ولی یادمان باشد که بیننده ها، عمدتا تحصیلکرده و دارای دسترسی به رسانه های دیگر ،اهل تفکر ، بررسی و مقایسه هستند و نوعا برنامه ها را کلی ارزیابی و مقایسه میکنند .
-- بررسی چگونگی و کیفیت بازی هرکدام از بازیگران ، نقد ساختاری سریال ،شکالات احتمالی در مراحل تولید،تصویر برداری ، تدوین ، صداگذاری ، موسیقی و سایر نکات فنی و هنری سریال موضوع دیگری است که در این یادداشت مد نظر نیستند . جنبه مورد توجه ما محتوا و مدیریت محتوایی است که صرفا در اختیار و مسولیت سلسله مراتب مدیران سیما است .
-- غالب شخصیت های سریال در سری شش، نسبت به قبل ،بدرفتار ، مشکل دار تر و کوچکترها نسبت به بزرگتر ها بی ادب تر شده بودند .آنچه که بیننده ها هرشب از شبکه یک سیما دیدند،سرشار از رفتارهای بی ادبانه ، توهین ، قاچاق موادمخدر ، دو به همزنی و خیانت در امانت بود. اینکه صرفا گفته شود این موارد در یک مجموعه طنز مطرح شده ، بزرگنمایی شده و باید درک شود که جایگاه طنز این اقتضایات را دارد ولی در جایی دیگر یکسری دیالوگ ها برشمرده شوند که مثبت هستند و بار ارزشی دارند ،کفایت نمیکند چون قاعده پیش گفته که مجموعه طنز است ، لابد شامل همه مجموعه باید بشود .
-- صدا و سیما معمولا نسبت به نادیده گرفتن موازین اخلاقی ، رفتاری حساسیت نشان میدهد، عملکرد برخی مسولان را زیر ذره بین گذاشته و نقد میکند . چه اشکالی دارد ، با وسعت دید بیشتر و پاسخگویی بهتر به نقد عملکرد های خود نیز بپردازد وبر مبنای متر و مکیال خود، آنجایی که لازم است رسما و علنا عذرخواهی بکند .
-- در لابلای بحث و نقد اشکلات پیش آمده در سریال ، تعریضی هم به نقد ملایم وزیر ارشاد از سریال شد و بجای توجه به محتوای بیان شده ، عملکرد وزارتخانه او مورد نقد تند قرار گرفت . اینکه تعدادی از فیلم های سینمایی دارای اشکالاتی هستند، ایراد واردی است ، اما باید گفت شما که این برنامه را به اصطلاح برای نقد و پاسخگویی به ایرادات مطرح شده به عملکرد سیما تدارک دیده اید ،بهتر نیست از این فرصت پیش آمده به احسن وجه برای اقناع مردم استفاده شود ، سینما که در سال حدود صد فیلم تولید میکند و به همین میزان برنامه در نقد و بررسی آن در شبکه های مختلف تولید میشود و اتفاقا منتقدینی مستقل و بدون رودر بایستی برای آن برنامه ها دعوت میشوند و حتی گاه بدون حضور منتقدان در برنامه های مختلف مورد عنایت قرار میگیرند .
-- گاهی مسولان تلویزیون جایگاه عمومی ، انحصاری و فراگیر سیما و بودجه عام آن از خزانه عمومی کشور را فراموش میکنند ودر مقایسه یا به طعنه از سینمای محدود و کم رمق کشور یاد میکنند که کاملا بی تناسب است ، میزان تولیدات اندک، تعداد تماشاگران محدود ، بودجه بسیارکم حمایتی ، تولیدات مستقل ، تماشاگران انتخاب کننده و همه مختصاتی که در مورد سینما بطور اعم و سینمای کشورمان خاص تر وجود دارد، این دو حوزه را دربسیاری از جنبه ها غیر قابل مقایسه می سازد ،برای همین است که تلویزیون به دلیل استاندارد های سختگیرانه تر ، ارزشی تر و با توجه به مخاطب بودن خانواده ها با وجود نیاز به فیلم سینمایی تنها تعداد بسیارکمی از فیلم های تولیدی را انتخاب و خریداری و آنهم با ممیزی های مجدد خود پخش میکند .
-- در روزهای پخش سریال در چند مورد برخی بازیگران دو سه دیالوگ حذف شده قبل از پخش را بعنوان سانسور عنوان و آنها را در فضای مجازی منعکس کردند ، قبلا چنین رفتارهای نقدگونه یا اعتراضی در سینما و توسط سازندگان مستقل اتفاق افتاده بود، ولی در سیما این اتفاق کم نظیر بود ، سیما بهتر بود و بهتر است بعنوان تولید کننده ، سفارش دهنده ، تصویب کننده، تامین کننده بودجه و پخش کننده ،بطور شفاف موضع خود را نسبت به این موضوع مشخص کند ،بسیار نیکو و شایسته خواهد بود. اگر سیما در شفاف سازی صورت هزینه ها و پرداخت دستمزدها، چهارچوب قراردادها ، محدوده مسولیت و حقوق عوامل سریال ها هم پیشقدم شود، این رویه بخوبی میتواند در اطلاع رسانی شفاف همه دستگاه های فعال ملی و با بودجه عمومی سازنده و الگو باشد . .
--در برنامه اشاره ای گذرا به سکانس شبه سکسی و کپی شده از یک فیلم فارسی قبل از انقلاب شد و بسرعت از آن گذشتند و به هیچوچه حق مطلب ادا نشد ، مدیریت تلویزیون کلاه خود را قاضی کند ،بر اساس معیارهای اعلامی خود، آیا اگر چنین اتفاقی در یک فیلم کم بیننده و غیر معروف میافتاد به همین نحو و با بی اهمیتی از آن میگذشتند ؟، تلویزیون که کلی سلسله مراتب طرح ، تصویب ، نظارت بر ساخت و نظارت بر پخش دارد ، لا اقل بهتر است مدیران اصلی و عوامل ذیربط رسما از این سهل انگاری عذرخواهی کنند.و در قبال سایرین که رسانه در اختیار ندارند با سعه صدر بیشتری برخورد کنند .
منتشر شده در خبرگزاری جمهوری اسلامی ( ایرنا ) ۲۴ فروردین ماه ۱۳۹۹
مجموعه نمایشی پایتخت شش، پانزدهم فرورودین به پایان رسید.( البته گفته شدیکی ، دو قسمت پایانی بعداز رفع مشکل کرونا تولید و پخش میشود )،این مجموعه از سال ۱۳۹۰ که اولین سری آن روی آنتن شبکه یک سیما رفت تا نوروز سال ۱۳۹۹ که ششمین سری ان پخش شد ، فراز و فرود هایی داشت و البته در مجموع در هر دوره از مخاطبان خوبی برخوردار بود . بعبارتی می توان گفت که سریال پایتخت طی چند سال اخیر از پربیننده ترین مجموعه های نمایشی تلویزیون بوده است ، اما در زمان نمایش پایتخت شش ، اشکالات سریال بنحوی بود که با وجود غیبت روزنامه ها و انواع رسانه های مکتوب بدلیل شرایط فوق العاده کرونایی ، انتقادات زیادی توسط منتقدین و تعداد زیادی از مسولان حوزه های مختلف در فضای مجازی مطرح شد . صدا و سیما برای موارد مطرح شده توضیحاتی داد و برخی نکات مثبت سریال را یادآوری کرد ولی در نگاهی واقع بینانه باید گفت بسیاری از ایراداتی که مطرح میشود درست و وارد است . اینکه آمار ارایه شود مبنی بر اینکه مردم استقبال خوبی داشته اند البته این نکته مثبت و دلگرم کننده ای است اما مگر وظیفه صدا و سیما بعنوان رسانه عام و متکی به بودجه عمومی غیر از این است .؟
-صدا و سیما همواره از خود تلقی رسانه ملی ارزشمدار داشته که سایر دستگاه ها ، نهادها و شخصیت ها را نیز معمولا مورد نقد و ارزیابی قرار داده است، بر این اساس، طبعا خود در مسیر ارزشمداری باید پیشتاز باشد .
- از این گذشته در مقام بررسی و ارزیابی نه تنها در مورد این سریال بلکه در مورد سایر مجموعه ها نیز باید ببینیم آیا همزمان مجموعه های دیگری هم در حال پخش بوده ؟ رقابتی وجود داشته است ؟ چند برنامه طنز و سرگرم کننده روی آنتن پخش همه شبکه ها بوده که این سریال جایگاه فوق العاده پیدا کرده است ؟نسبت به پنج سری قبل،آیا سری جدید جایگاه بهتری دارد یا خیر ؟ گاهی در بررسی ها این نکات و انحصاری بودن و بدون رقیب بودن صدا و سیما در داخل کشور فراموش میشود.
- اعلام داشتن بالاترین بیننده در زمان پخش داشتن افتخار بزرگی است ، ولی باید همه زمینه ها و شرایط این وضعیت اعم از میزان رقابت ، وجود سایر برنامه های شاد و سرگرم کننده ، اجبار مردم برای ماندن و قرنطینه بودن در خانه هایشان ،همه و همه در نظر گرفته شود و علاوه بر انحصاری بودن رسانه ،سهم انحصاری سریال محاسبه نیزشود.
- بدون اینکه بخواهیم دیالوگ ها ، حرکات و مجموعه نقش فرد ، فرد شخصیت های مجموعه نمایشی رامورد بررسی کامل قرار دهیم و حوصله مخاطب را بسر بریم در مجموع باید گفت همه بازگران و شخصیت ها در پایتخت شش کارکتری منفی تر از گذشته دارند ،علاوه برخی زمینه ها قبلی در سری پایتخت های قبلی غالبا پرخاشگر ، دعوایی تر و بی ادب تر شده اند .
- در قسمت پانزدهم سریال سکانسی شبه سکسی با کپی و برداشت از یک فیلم تولید قبل از انقلاب با بازی بهروز وثوقی و گوگوش وجود داشت که به شدت مورد انتقاد همه نحله های فکری در جامعه قرار گرفت، هرتوجیه و توضیحی مبنی بر اتفاقی بودن یاطنز بودن این صحنه آورده شود ، رافع و پاسخگوی خطای سازندگان و پخش کنندگان ان نیست .
- آسانگیری مشابه به هیچ وجه در سایر حوزه های برنامه سازی صدا و سیما اعمال نشده و نمیشود ، آیا این رفتار متفاوت سیما و نا متعادل نیست ؟
- همه مواردگفته شده و مواردی که برای جلوگیری از اطاله کلام برشمرده نشد ، برای سیمای جمهوری اسلامی مطرح میشود که خود را همواره پیشتاز حفظ ارزش ها میداند و بارها و بارها از این دیدگاه سایرین را نقد کرده است . شاید اگر این اتفاقات در یک فیلم سینمایی میافتاد ، به این میزان توقع وجود نداشت و به این شدت مورد انتقاد قرار نمی گرفت .