ترددیدی نیست که طی سالهای اخیر سیمای جمهوری اسلامی ایران به طور جدی ریزش مخاطب داشته است .متاسفانه همواره صدا و سیما در گزارش های مختلف تنها به اعلام آمار بینندگان و تماشاگران مواردی مثل سریال ها توجه داشته است ، در این مورد هم نسبت میزان بیننده به گذشته ، تناسب با جمعیت کشور ، مخاطبان رسانه های دیگر ، شبکه های تلویزیونی خارج از کشور ، فضای مجازی ، مقایسه ادواری با سال های گذشته و از همه مهمتر میزان رضایت مخاطبان همچنین میزان اعتماد مخاطب به رسانه بیان نمیشود .
وضعیت جامعه به گونه ای است که با بررسی های میدانی هم شواهد کلی نشانگر افت جایگاه کلی صدا و سیما در مرجعیت جنبه های مختلف ، خبری ، سیاسی ، فرهنگی و هنری می باشد ، ای کاش مدیریت کلان صدا و سیما علاوه بر محصول بررسی های مرکز سنجش سازمان ،گاهی با استفاده از مراکز تحقیقاتی و سنجش افکار همچنین کارشناسان مستقل به افکار سنجی مردم ، میزان محبوبیت ، تراز جایگاه رسانه ، میزان رضایت و اعتماد مخاطبان می پرداخت و بررسی علمی و تحقیقی و بی طرفانه می شد .
از مردم نیاز سنجی می شد و بررسی کامل و بی طرفانه ای در مورد همه داشته های رسانه صورت میگرفت .
صدا و سیما به راحتی میتوانند نظر مخاطبان و رضایت یا عدم رضایت مردم را در مورد افراد فعال در روی صحنه رسانه اعم از هنرپیشه ، مجری، گوینده ، کارشناس ، مداح ،همچنین میزان محبوبیت و رضایت از افراد اخراج یا قطع ارتباط شده با سازمان رابررسی کند . این بررسی ها میتوانند به کیفیت برنامه ها و خروجی شبکه ها . کمک شایانی داشته باشد ، از به کارگیری افراد تکراری که مخاطبان حس خوبی از آنها ندارند جلوگیری کند ،آنهایی که مردم خاطرات خوبی ازشان دارند و از حضورشان لذت می برند برای حضور و فعالیت، دعوت به کار و شوند و بدین وسیله رضایت مردم و جایگاه صدا و سیما افزایش یاب د . واقعا دلیلی ندارد که یک رسانه با ویژگی عام و عمومی بودن بر حضور کسانی اصرار ورزد که ازدیدمخاطبان حضورشان خوشایند نیست ولی پر تعداد تکرار میشوند ، در عوض برخی افراد به دلایل عمدتا مدیریتی یا هر بهانه دیگر قطع همکاری شده اند ، اما مردم علاقمند حضور و فعالیت آنها هستند ، چرا صدا و سیما نیاید از این سرمایه ها و پتانسیل مردمی استفاده نکند ، مگر رضایت و اعتماد نباید محور اصلی کار رسانه باشد تا بر اساس این محور وظایفی چون ترویج فرهنگ ، آموزش ، اطلاع رسانی و فراهم کردن اوقاتی خوش برای مخاطبان خود آنهم در جامعه ای که مردم به شدت به آن نیازدارند فراهم کند .
زمانه زمانه سرمایه گذاری های کلان ، راه اندازی و توسعه فعالیت های رسانه ای در شکل ها و با موضوعات مورد نیاز و علاقه مردم است . با درک شرایط موجود می بینیم که فرصتی برای لجاجت ، کم تحرکی در عمل و بی توجهی به نگاه و خواست مخاطبان باقی نیست. همه در حال رقابت سنگین و حرکت سریع برای جلب نظر مخاطبان هستند . بهتر است برای ارتباط نزدیکتر با مردم بازنگری اساسی بر روش های قبلی صورت گیرد تا بیش از این فرصت ها از دست نرود .
این روزها برخی از مسولان دولتی سخنانی از زبان جاری میکنند که بسیار عجیب است و اگر استنادات خبری آنها در رسانه ها منعکس و منتشر نمی شد ، مخاطب باور نمیکرد که این سخنان را یک دولتمرد مسول زده باشد ، اینکه وسایل ساخت واکسن را یکی از سفیران لا به لای وسایل خانه خود به کشور آورده است . ( نقل سخنان معاون اول رییس جمهور در رسانه های مختلف به تاریخ۲۶ آذرماه ۱۴۰۰ ) و از آن گنگ تر و نامفهوم تر بیانیه است که روابط عمومی وزارت خارجه در مورد سخنان مذکور منتشر کرد . در بیانیه گفته شده که ویدیوی چند ثانیه ای از اظهارات راهبردی معاول اول منتشر شده ، به صورت ناقص و بدون توجه به مقدمه و موخره بیان شده از طرف ایشان بازنشر گردیده است . در ادامه توضیح میده که مباحث مطرح شده در روزهای قبل طی همایش سفرا مطرح شده بود و بنایی به انتشار آنها نبوده!! و متاسفانه در این زمینه دقت لازم صورت نگرفته و بخش هایی تقطیع شده منتشر شده! و . . . . . مباحث مربوط به تحریم های ظالمانه و نکات دیگر هم در ادامه مطرح شده ، بسیار خوب با این توضیحات هیچ روشنگری و اصلاح احتمالی مورد نظر در بیانه صورت نگرفته است ، فقط مطرح شده که مطالب تقطیع شده ، کامل نبوده . . . اگر قرار بیانیه بر رفع ابهام از سخنان معاون اولبود ، لا اقل باید ابهامی را از اذهان می زدود ، چیزی روشن می شد ، نه اینکه با این صغرا ، کبرا کردن بر ابهامات قبلی افزوده شود . واقعا اگر روابط عمومی وزارت خارجه نکته جدیدی ندارد ، چه لزومی دارد که بیانیه بدهد، همان بیانات اولیه به قدری کافی ابهام دارد .
دوران پنجساله ریاست آقای دکتر علی عسگری در هفته اول مهرماه ۱۴۰۰ به پایان رسید . اگر دوران کوتاه مدیریت آقای محمد سرافراز در صدا و سیما را به دلیل حواشی وشرایط خاصی که پیش آمد و به سرانجام نرسید، استثنا، کنیم ، آقای علی عسگری اولین رییس صدا و سیما بود که ریاستش به دور دوم نکشید و تمدید نشد .
در بررسی و نگاهی کلی ،به مدیریت رییس و حرکت سازمان صدا و سیما طی پنجسال مورد بحث ،بطور اختصار میتوانیم نکات زیر را مورد توجه قرار دهیم :
-- می توان گفت طی دو دهه اخیر ریاست صدا و سیما اشراف کاملی بر بخش خبر و سیاسی رسانه نداشته است ، این اشرف در زمان آقای علی عسگری به کمترین حد خود رسید ، آقای علی عسگری در اواخر دوران ریاست آقای علی لاریجانی به صدا و سیما منتقل شد و به عنوان مشاور ریاست شروع به کار کرد . او تا قبل از ریاست ، در حوزه های فنی و آموزش مشغول فعالیت بود و سابقه کار و مدیریت در بخش های خبر و تولیدو مجموعا حوزه پیام که از حوزه های هدف ، در صدا و سیما محسوب میشوند نداشت .
-- در دوران ریاست آقای علی عسگری ،نقدها نسبت به دولت وقت به اوج رسید ومواضع سازمان تندتر از هر زمان شد . نگاه برنامه های صدا و سیما در شبکه های مختلف در اواخر دوران مذکور، نسبت به دولت به جایی رسیده بود که مجریان رسانه بدون نگرانی مستقیما هیات دولت و شخص رییس جمهور را مورد خطاب و تذکر قرار میدادند ، حتی در هفته های پایانی کار دولت دوازدهم در موردی، خانم مجری در برنامه زنده ، خطاب به دولت وقت گفت بهتر است زودتر بساطتان را جمع کنید و بروید.!
-- همه گیری کرونا در کشور ، انجام وظایف جاری و معمول همه سازمان ها و نهادها را سخت کرد ،صدا و سیما هم در شرایط جدید، مشکلاتش برای اطلاع رسانی ، تهیه گزارش و تولید برنامه ها بیشتر شد و در شرایطی قرار گرفت که به هیچ وجه آمادگی مواجهه با آن را نداشت . سازمان صدا و سیما در ماه های اول انتشار و فراگیری بیماری کرونا دچار اشتباهاتی شدولی با طولانی شدن روند در کشور ، خود را با وضع جدید وفق داد و در حد توان برای اطلاع رسانی و آموزش های عمومی تلاش کرد .
-- در هفته های اول بروز نشانه های بیماری کرونا در جامعه که بسیاری از دستگاه های ذیربط به ویژه وزارت بهداشت غافلگیر شده بود، صدا و سیما علاوه بر غافلگیری ، به اصرار هرگونه اتفاق جدیدی در کشور را تکذیب میکرد ،پخش گزارش های تصویری مصاحبه با مردم کوچه و بازار در شهر قم مبنی بر شایعه بودن ورود ویروس کرونا و بیمارشدن مردم هنوز در ذهن مخاطبان هست و بارها دست آویز منتقدان در فضای مجازی و محافل علمی شده است. در چند ماهه اول درگیر شدن مردم با این بیماری ، با وجود نیاز جامعه به برنامه های مناسب و آرامش بخش ،همچنین علیرغم توصیه مسولان کشور، صدا و سیما نتوانست کار چشمگیری در این زمینه انجام دهد ،البته در ماه های بعد ، شرایط قدری بهتر شد.
-- شروع دوره ریاست آقای علی عسگری ( سال ۱۳۹۵ ) همزمان بود با مصوبه مجلس مبنی بر ممنوعیت به کارگیری بازنشستگان، صدا و سیما در این دوره کمترین تلاش را برای تحقق و اجرای به کارگیری جوان تر ها به جایگزینی بازنشستگان انجام داد و تعداد زیادی از مدیران بازنشسته برای چندین سال پیاپی به همکاری خود ادامه دادند .
-- برخورد یکسویه با منقدان و غیر همفکران داخلی و اجازه ندادن به آنها برای حضور یا انعکاس پاسخشان در دوران ریاست آقای علی عسگری ادامه و تا حدی توسعه یافت و متاسفانه در این دوران پنجساله برخورد غیر منصفانه با برخی از شخصیت ها به ویژه برخورد حذفی با یاد و نام مرحوم هاشمی رفسنجانی از تاریخ انقلاب و جنگ تحمیلی به اوج رسید .
-- کرسی های آزاد اندیشی که قبلا بارها مورد تاکید رهبری قرار گرفته بود، یا بحث شفاف سازی مورد مطالبه مردم، گرچه لفظا گاهی مطرح شد ، ولی در عمل چندان دنبال نشد و لا اقل دایره آن شامل تفکرات درون نظام نیز نشد، موضوع شفاف سازی در اداره امورسازمان سازمان صدا و سیما نیز مورد توجه قرار نگرفت .
-- بسیاری از کارمندان صدا و سیما رفتار شخصی آقای علی عسگری با همکاران خود در حوزه مختلفی کاری تا قبل از ریاست را صمیمی و نزدیک توصیف میکردند ولی او ،درمقام ریاست نتوانست انتظارات به حق کارمندان سازمان را برآورده سازد . کارمندان صدا و سیما ، به ویژه بازنشستگان سازمان از سال ها پیش نسبت به پایین بودن حقوق خود گلایه مند و معترض بوده اند . در زمان ریاست آقای علی عسگری بعد از چندین سال انتظار و تاخیر ،درصدی بر حقوق آنان افزوده شد ولی در مقام مقایسه با سازمان ها و نهادهای مختلف و عقب ماندگی های به جای مانده از قبل ناچیز بود، لذا درخواست بازنشستگان سازمان برای برقراری عدالت و احقاق حقوقشان بطور مستمر ادامه دارد.
-- از انتقادات وارد به آقای علی عسگری انتصاب و مبسوط الید گذاشتن برخی از خویشان خود در مدیریت های بالای سازمان بود ، افرادی که سابقه رادیو تلویزیونی هم نداشتند.
-- سال هاست که صدا و سیما، در کنار نیروهای مستعد و کارآمد ، از تورم و انباشت نیروهای غیر کارامد و بدنه ای فربه رنج میبرد. آقای محمد سرافراز در ابتدای ریاست خود، برنامه تعدیل و متناسب سازی نیروها را شروع کرد، اما با توقف و پایان ناگهانی مدیریت وی ،آن طرح ها ادامه نیافت .در همه سال های گذشته ، صدا و سیما به دلیل قواعد متفاوت خود، در جذب نیرو مستقیم و مستقل از دولت عمل کرده و علیرغم ممنوعیت بکارگیری و استخدام جدید طی سالهای مختلف، نیرهای جدیدی را به کار گرفته است .
---تجربه نشان داده است که هرچه چقدر مدیریت کلان صدا و سیما قوی تر و منسجم تر عمل کند ، اقدامات شخصی و اعمال سلیقه های فردی مدیران زیر مجموعه نیز کمتر فرصت بروز و ظهور پیدا میکنند . در دوره مورد بحث ، سلایق مدیران و ناپختگی برخی از آنان باعث تعطیلی تعدادی از برنامه موفق یا ممنوعیت بعضی از مجریان شاخص شد، اقداماتی که متاسفانه غالبا در مقابل خواست و سلیقه اکثر مخاطبان بود . عجیب این است که رییس صدا و سیما نیز نتوانست یا نخواست که در این موارد دخالت کند .
-- در سال های اخیر تعداد زیادتری ازشبکه های ماهواره ای فارسی زبان ، شبکه های اجتماعی و امکانات فضای مجازی بیش از قبل در دسترس کاربران و مخاطبان داخلی قرار گرفته اند ، علاوه براین پلاتفرم های مختلف با تولید برنامه های نمایشی متنوع تر، با چهارچوب هایی فراخ تر از تلویزیون ، طیف های وسیعی ازمخاطبان را جذب کرده اند ،با این تحولات ، نیاز به تنوع ، کارآمدی و برنامه ریزی های کلان و به روزتر در صدا و سیما وجودداشت که چنین اتفاقی نیافتاد و کمابیش روال قبلی ادامه یافت .البته در هر حال صدا و سیما به دلیل در اختیار داشتن انحصار پخش رادیو ، و تلویزیون در سراسر کشور همچنان رسانه پر مخاطبی است اما طی سالهای اخیر ،گذر زمان به نفع این رسانه بزرگ نبوده است .
-- در دوران مسولیت آقای علی عسگری به دلیل پیشنه فنی وی اقدامت مثبتی مانند تبدیل و انتقال سیستم فناوری قدیمی آنالوگ به دیجیتال که پایه های آن در دوران معاونت وی در حوزه توسعه و فناوری گذاشته شده بود، صورت گرفت ، همچنین راه اندازی سیستم تلوبیون در این دوره انجام شد .
-- رییس سابق صدا و سیما در جلسه تودیع خود ،تولید تعداد زیاد سریال های تلویزیونی ( بیش از ۱۷۰ )را در مدت پنجسال از دستاوردهای دوران ریاستش ذکرکرد . البته سریال های مورد اشاره در مجموع مخاطبان قابل توجهی داشته اند ، ولی دو نکته در این خصوص قابل یادآوری است ، یکی اینکه سریالی در حد و اندازه سریال امام علی ، تنهاترین سردار ، سریال مختار، روزی روزگاری و . . .در این پنجسال ساخته نشد ، دیگر اینکه در این دوره با وجود تاکیدات مستقیم مقامات و علیرغم نیاز شدید جامعه گرفتار گرانی و کرونا به برنامه های شاد به ویژه سریال های طنز ، در این زمینه اقدام درخوری نشد ، در عوض تولیدات نمایشی سیاسی ، امنیتی همانندگاندوی یک و دو ساخته شد .
البته آنچه که گفته شد صرفا رویکرد آقای علی عسگری رییس سابق صدا و سیما نبوده ، سالهاست که صدا و سیما با وجود توانایی های زیاد به لحاظ امکانات ، تجهیزات ، نیروی انسانی ، بودجه و اعتباری معادل یا بیشتر از سایر دستگاهای فرهنگی ، رسانه ای، مرجعیت خود را در زمینه های مرتبط با حوزه فغالیت تعریف شده خود از دست داده است .
با همه نکات نقدی که اشاره شد زحمات رییس و نیروهای سازمان صدا و سیما در حوزه های مختلف، طی دوران فراگیری کرونا در کشور قابل تقدیر است ، همچنی ذکر این نکته ضروری است که علاوه بر سهم ویژه رییس صدا و سیمادر چگونگی عملکرد و خط مشی این رسانه بزرگ ،بسیاری مشکلات یا انتقادات نسبت به کارکرد صدا و سیما به ساختار ، شرایط و برایند توقعات بیرونی از سازمان برمیگردد .
منتشر شده در روزنامه شرق ( ۵ آبانماه ۱۴۰۰ ) با عنوان نگاهی به دوران ریاست رییس سابق صدا و سیما
در لینک مقابل، قابل مراجعه است . https:/www.magiran.com/article/4231138